Εκτύπωση
Μέθοδοι Προοπτικής Διερεύνησης (Foresight) στο Σχεδιασμό του Χώρου       (Κωδικός μαθήματος: 6438)
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΑ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ
ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 6
ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η προοπτική διερεύνηση (foresight) συνίσταται στη συλλογή κατανεμημένης πληροφορίας/γνώσης από κοινωνικές ομάδες, επιχειρήσεις, φορείς, τοπικές διοικήσεις, κέντρα λήψης αποφάσεων κ.λπ. σχετικά με το μέλλον και τις διαφορετικές εκφάνσεις που αυτό μπορεί να πάρει και την παρουσίαση της πληροφορίας αυτής με έναν συστηματικό τρόπο, έτσι ώστε να αποτελέσει τη βάση για την προληπτική δράση στον σχεδιασμό και τη χάραξη πολιτικής.  Η ανάπτυξη του μαθήματος στηρίζεται σε τρεις πυλώνες/ενότητες:
- Ενότητα 1 - Έννοια  Προοπτικής Διερεύνησης (ΠΔ): εμβάθυνση στην έννοια της ΠΔ, μεθοδολογική προσέγγιση - στάδια υλοποίησης ΠΔ, πεδία εφαρμογής  ΠΔ.
- Ενότητα 2 - Η Συμμετοχική Διάσταση της Προοπτικής Διερεύνησης: εμβάθυνση στην έννοια της συμμετοχής στην ΠΔ και τον σχεδιασμό (ορισμός / εξέλιξη έννοιας συμμετοχής - βασικές αρχές, συμμετοχικός σχεδιασμός, πλεονεκτήματα – μειονεκτήματα, κ.λπ.), Μέθοδοι Συμμετοχής,  Διαδίκτυο και Συμμετοχικές Προσεγγίσεις.
- Ενότητα 3 - Μέθοδοι Προοπτικής Διερεύνησης: ταξινόμηση μεθόδων ΠΔ, κριτήρια επιλογής μεθόδου ΠΔ, κ.λπ. Εμβάθυνση σε τέσσερις συχνότερα χρησιμοποιούμενες μεθόδους ΠΔ:  Ανάλυση Σεναρίων, Δομική Ανάλυση, Μορφολογική Ανάλυση και Διασκέψεις μέλλοντος (Future workshops).
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Εβδομάδα 1: Εισαγωγή στο μάθημα
Εβδομάδα 2: Η Έννοια της Προοπτικής Διερεύνησης - Βασικές Διαστάσεις ΠΔ - Μεθοδολογική προσέγγιση - Στάδια εφαρμογής - Πεδία εφαρμογής.
Εβδομάδα 3: Η Συμμετοχική Διάσταση. Εμβάθυνση στην έννοια της  συμμετοχής, ως μίας σημαντικής διάστασης της ΠΔ. Αναλύονται: (α) ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ:  έννοια και  ρόλος, βασικές αρχές συμμετοχής,  επίπεδα συμμετοχής,  συμμετέχοντες, κ.λπ. (β) ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ (ΣΣ):  εμβάθυνση στις θεωρητικές αρχές του ΣΣ, τα επίπεδα συμμετοχής του κοινού στα διάφορα στάδια της διαδικασίας σχεδιασμού,  τα πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα του ΣΣ.
Εβδομάδα 4: Η Συμμετοχική Διάσταση - ολοκλήρωση ενότητας.
Εβδομάδα 5: Μέθοδοι Προοπτικής Διερεύνησης. Εμβάθυνση στις μεθόδους που αξιοποιούνται για την προοπτική διερεύνηση, τις διαφορετικές ταξινομήσεις αυτών π.χ. διερευνητικές μέθοδοι (exploratory methods) και κανονιστικές μέθοδοι (normative methods), ποιοτικές ή ποσοτικές μέθοδοι, μέθοδοι που στηρίζονται σε ένα ευρύ κοινό ή σε ομάδες ειδικών, κ.λπ. Κριτήρια επιλογής μεθόδου προοπτικής διερεύνησης.
Εβδομάδα 6: Μέθοδοι Προοπτικής Διερεύνησης - ολοκλήρωση ενότητας.
Εβδομάδα 7: Εμβάθυνση σε  σειρά μεθόδων που χρησιμοποιούνται συχνότερα σε θέματα προοπτικής διερεύνησης σε διάφορα χωρικά επίπεδα (διεθνές/Ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό) - ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΕΝΑΡΙΩΝ - έννοια και  ορισμός σεναρίων, ταξινόμηση  σεναρίων, κ.λπ.
Εβδομάδα 8: Μεθοδολογία δόμησης σεναρίων
Εβδομάδα 9: Μεθοδολογία δόμησης σεναρίων
Εβδομάδα 10: ΔΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ: εμβάθυνση στη μέθοδο της δομικής ανάλυσης για τη συστεμική προσέγγιση ενός σχεδιαστικού προβλήματος. Περιγραφή  μεθόδου δομικής ανάλυσης, περιγραφή  συγκεκριμένου μοντέλου που μπορεί να αξιοποιηθεί για την εφαρμογή της (μοντέλο MICMAC/LIPSOR).
Εβδομάδα 11: ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Πραγματεύεται μία μέθοδο προοπτικής διερεύνησης δίνοντας την περιγραφή της  καθώς και την περιγραφή ενός μοντέλου για την εφαρμογή της (MORPHOL/LIPSOR).
Εβδομάδα 12: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ. Εμβάθυνση στη μέθοδο των εργαστηρίων οραματισμού (Future Workshops), με σημαντικές εφαρμογές σε ασκήσεις προοπτικής διερεύνησης σε τοπικό επίπεδο.
Εβδομάδα 13: Ολοκλήρωση μαθήματος - ολοκλήρωση / σχολιασμός εργασίας μαθήματος.
ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ https://ocw.aoc.ntua.gr/modules/document/?course=SURVEY100
ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ
ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κανένα
ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Το μάθημα απευθύνεται σε ένα διεπιστημονικό ακροατήριο και δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα. Κάποιες ενότητες που κρίνονται απαραίτητες (π.χ. σχεδιασμός), συζητούνται διεξοδικά έτσι ώστε όλοι οι σπουδαστές/στριες να έχουν τη βασική γνώση που απαιτείται για την κατανόηση της ύλης που συνδέεται με αυτές.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΔΟΜΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
ΕΝΑΡΞΗ Εαρινό Εξάμηνο
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σύνολο Ωρών: 39
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Προφορική Εξέταση/Παρουσίαση εργασίας: 50 % Ομαδική Εργασία:  50 %
ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ Προφορική Εξέταση/Βαθμός εργασίας: 50 % Ομαδική Εργασία: 50 % (βαθμός  εξέτασης εργασίας)
ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΟΦΕΛΗ (learning outcomes)
• Κατανόηση  Προοπτικής Διερεύνησης (ΠΔ) ως εργαλείου διερεύνησης μελλοντικών εικόνων, μέσα από τη συλλογή/επεξεργασία κατανεμημένης πληροφορίας και  γνώσης, για την αξιοποίησή τους στη χάραξη πολιτικής σε θέματα αναπτυξιακού, τομεακού ή/και χωρικού σχεδιασμού.
• Εμβάθυνση στην έννοια της ΠΔ, καθώς και στα βασικά συστατικά που την απαρτίζουν, ήτοι τον σχεδιασμό, τη συμμετοχική προσέγγιση και τη χάραξη πολιτικής.
• Επικέντρωση στις νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις που διέπουν τα βασικά συστατικά της προοπτικής διερεύνησης (σχεδιασμός, συμμετοχή, χάραξη πολιτικής), με σκοπό την αξιοποίησή τους για τη λήψη αποφάσεων και τη χάραξη πολιτικής σε θέματα χωρικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού σε διάφορες χωρικές κλίμακες και διάφορα προβλήματα.
• Επισκόπηση μεθόδων που μπορούν να αξιοποιηθούν προς την κατεύθυνση αυτή, τόσο για την εμπλοκή κοινού και ομάδων ενδιαφερόντων (stakeholders) στα προβλήματα του σχεδιασμού - μέθοδοι συμμετοχής - όσο και για την υλοποίηση διαδικασιών ΠΔ - μέθοδοι προοπτικής διερεύνησης.
• Εμβάθυνση σε σειρά μεθόδων Προοπτικής Διερεύνησης με ευρεία εφαρμογή στις σχετικές μελέτες και συγκεκριμένα των μεθόδων: Ανάλυση Σεναρίων, Δομική Ανάλυση, Μορφολογική Ανάλυση και Εργαστήρια Οραματισμού.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ως βασικά εκπαιδευτικά εγχειρίδια χρησιμοποιούνται τα βιβλία:
Στρατηγέα, Α. (2015), Θεωρία και Μέθοδοι Συμμετοχικού Σχεδιασμού, Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα, Πρόγραμμα Κάλιππος, Αθήνα, ISBN: 978-960-603-241-7 (ηλεκτρονικό βιβλίο).
Γιαουτζή, Μ. και Α. Στρατηγέα (2011), Χωροταξικός Σχεδιασμός - Θεωρία και Πράξη, Εκδόσεις Κριτική, ISBN 978-960-218-722-7, Αθήνα.
Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία
Amsteus, M. (2012), The Origin of Foresight, World Futures, The Journal of Global Education, 68:6, pp. 390-405, http://dx.doi.org/10.1080/02604027.2012.693853, DOI: 10.1080/02604027.2012.693853.
Godet, M. (1999), Creating the Future, The Antidote 22:11-16.
Godet, M. (2001), Creating Futures: Scenario Planning as a Strategic Management Tool, Economica Ltd, London.
Godet, M., Monti, R., Meunier, F. and Roubelat, F. (2004), Scenarios and Strategies: A toolbox for problem solving, Cahiers du LIPSOR, Laboratory for Investigation in Prospective and Strategy, Paris.
EU (2003), Handbook of Knowledge Society Foresight, European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions.
Lindgren, M. and Bandhold, H. (2003), Scenario Planning: The Link between Future and Strategy, Palgrave Macmillan, New York.
Popper, R. (2008), Methodology, in L. Georghiou, J. Cassingena Harper, M. Keenan, I. Miles and R. Popper (Eds.), The Handbook of Technology Foresight, Cheltenham, UK and Northampton, MA, USA: Edward Elgar.
Ringland, G. (2002), Scenarios in Public Policy, John Wiley and Sons, West Sussex.
Schatzmann, J., Schäfer, R. and Eichelbaum, F. (2013), Foresight 2.0 - Definition, Overview and Evaluation, European Journal of Futures Research, Published on-line 09 August 2013, DOI 10.1007/s40309-013-0015-4, pp. 1-15.
Stratigea, A. and Giaoutzi, M. (2012), Linking Global to Regional Scenarios in Foresight, Futures, Vol. 44, Issue 10, pp. 847-859, DOI 10.1016/j.futures.2012.09.003.
Stratigea, A. and Papadopoulou, Ch.-A. (2013), Foresight Analysis at the Regional Level - A Participatory Methodological Framework, International Journal for Management and Strategy, Vol. 4, No 2:2013, ISSN 1923-3965 E-ISSN 1923-3973, pp. 1-16 (www.sciedu.ca/jms).
ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΛΕΞΕΙΣ - ΚΛΕΙΔΙΑ Σχεδιασμός, Προοπτική Διερεύνηση, Συμμετοχή, Συμμετοχικός Σχεδιασμός, Μέθοδοι Συμμετοχικού Σχεδιασμού, e-Σχεδιασμός, e-Συμμετοχή, Συμμετοχική Προοπτική Διερεύνηση, Μέθοδοι Συμμετοχικής Προοπτικής Διερεύνησης, Χάραξη Πολιτικής, Ανάλυση Σεναρίων, Δομική Ανάλυση, Μορφολογική Ανάλυση, Εργαστήρια Οραματισμού
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ - ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ Καθηγήτρια Α. Στρατηγέα
Τηλέφωνο: 210 - 772 2672
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Δρ. Α. Λέκα ΕΔΙΠ ΕΜΠ
Τηλέφωνο: 210 - 772 4031
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Δρ. Κ. Αθανασόπουλος ΕΔΙΠ ΕΜΠ
Τηλέφωνο: 210 - 772 4213
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Υπ. Δρ. Γ. Σωμαράκης
Τηλέφωνο: 210- 772 2756
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Υπ. Δρ. Μ. Παναγιωτοπούλου
Τηλέφωνο: 210- 772 2756
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.